Η εικόνα της Παναγίας της Επτάσπαθης είναι από τις πιο αγαπητές στον τόπο μας. Δείχνει τη Θεοτόκο με επτά ξίφη στραμμένα προς την καρδιά της. Πολλοί πιστοί την έχουν στο εικονοστάσι του σπιτιού τους. Τι σημαίνουν όμως τα επτά σπαθιά, από πού προέρχεται η εικόνα και πώς την τιμά η Ορθόδοξη Εκκλησία;
Η προφητεία του Συμεών
Σαράντα ημέρες μετά τη Γέννηση, η Θεοτόκος και ο Ιωσήφ έφεραν τον Χριστό στον Ναό. Ο δίκαιος Συμεών Τον πήρε στην αγκαλιά του και είπε στη Μητέρα Του:
«Καὶ σοῦ δὲ αὐτῆς τὴν ψυχὴν διελεύσεται ῥομφαία, ὅπως ἂν ἀποκαλυφθῶσιν ἐκ πολλῶν καρδιῶν διαλογισμοί.» (Λουκ. 2,35)
Η «ρομφαία», το σπαθί, είναι ο πόνος που θα περνούσε την ψυχή της Παναγίας όταν θα έβλεπε τον Υιό της να διώκεται, να προδίδεται και να σταυρώνεται. Οι Πατέρες της Εκκλησίας ερμηνεύουν τον λόγο αυτό ως τη μεγάλη θλίψη της Θεοτόκου κάτω από τον Σταυρό. Τότε η Παναγία στάθηκε με πίστη, χωρίς να απελπιστεί. Τα ξίφη της εικόνας ζωγραφίζουν αυτόν ακριβώς τον λόγο του Συμεών.
Γιατί επτά σπαθιά
Ο αριθμός επτά στην Αγία Γραφή δηλώνει πληρότητα. Τα επτά ξίφη δείχνουν ότι η Θεοτόκος γνώρισε τον πόνο σε όλο του το βάθος. Σε πολλές εικόνες τα ξίφη είναι τοποθετημένα τρία από τη μία πλευρά και τέσσερα από την άλλη. Συχνά συνδέονται με επτά λύπες της ζωής της, από την προφητεία του Συμεών και τη φυγή στην Αίγυπτο ως τη Σταύρωση και την Ταφή του Κυρίου.
Η προέλευση της εικόνας
Χρειάζεται εδώ μια τίμια διευκρίνιση. Ο τύπος της Παναγίας με τα ξίφη δεν ανήκει στην παλαιά βυζαντινή εικονογραφία. Γεννήθηκε στη Δύση, στην ευλάβεια προς τη «Mater Dolorosa», τη Μητέρα του Πόνου, και πέρασε αργότερα στην Ανατολή. Στη Ρωσία η εικόνα αγαπήθηκε πολύ. Εκεί τιμάται με το όνομα «Παναγία των Επτά Ξιφών» (Семистрельная) και, σε μια συγγενική μορφή, ως «Μαλακτική των σκληρών καρδιών» (Умягчение злых сердец). Η Ρωσική Εκκλησία τη γιορτάζει στις 13 Αυγούστου. Στην Ελλάδα ορισμένοι ναοί τιμούν την Επτάσπαθη στις 15 Σεπτεμβρίου, την επομένη της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.
Πώς προσευχόμαστε μπροστά της
Η εικόνα μάς καλεί να σταθούμε δίπλα στην Παναγία την ώρα του πόνου και να της εμπιστευθούμε τις δικές μας θλίψεις. Δεν είναι φυλαχτό ούτε «προστασία από το μάτι». Η Εκκλησία δεν δέχεται τέτοιες προλήψεις. Όπως κάθε άγια εικόνα, μάς βοηθά να προσευχηθούμε. Η τιμή που αποδίδουμε στην εικόνα περνά στο πρόσωπο που εικονίζει. Λέμε μπροστά της με απλότητα το «Υπεραγία Θεοτόκε, σώσον ημάς», ή τους Χαιρετισμούς, ή μια προσευχή με το κομποσκοίνι: «Υπεραγία Θεοτόκε, πρέσβευε υπέρ ημών». Ζητούμε από την Παναγία να μαλακώσει τη σκληρότητα της δικής μας καρδιάς, πριν από την καρδιά των άλλων.
Η Επτάσπαθη από το εργαστήριο της Μονής
Στο πωλητήριο της Μονής μας θα βρείτε την εικόνα της Παναγίας της Επτάσπαθης και την αγιογραφία της Επτάσπαθης, καθώς και άλλες ιερές εικόνες. Περισσότερα για τη Θεοτόκο θα διαβάσετε στην κατηγορία Παναγία.
Υπεραγία Θεοτόκε, σώσον ημάς.
Πηγές: Κατά Λουκάν 2,22-35· Ορθόδοξη Εκκλησία της Αμερικής (oca.org), «Icon of the Mother of God “Of the Seven Swords”»· Κ. Αντωνόπουλος, για την προέλευση του εικονογραφικού τύπου· Ιερός Ναός Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Πειραιώς, για την εορτή της 15ης Σεπτεμβρίου.
