Ιστορικό Ιεράς Μονής Σωτήρος Χριστού Κουμπέ

  Η Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως Σωτήρος Χριστού  βρίσκεται παραθαλάσσια, στη βορειοδυτική πλευρά της πόλεως του Ρεθύμνου, στη περιοχή Κουμπές. Η Μονή είναι δίκλητη και το πρώτο — χρονολογικά — κλίτος είναι αφιερωμένο στη θεία Μεταμόρφωση του Σωτήρος Χριστού, ενώ το δεύτερο στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο.

Σύμφωνα με γραπτές πηγές, στον χώρο που βρίσκεται η σημερινή Μονή του Σωτήρος Χριστού, υπήρχε επί Ενετοκρατίας ορθόδοξη ανδρώα Μονή. Σαφέστατη απεικόνιση της Ιεράς Μονής του Σωτήρος Χριστού, Κουμπέ, έχουμε στη θαυμάσια ελαιογραφία ανωνύμου Ρεθεμνιώτη ζωγράφου, του έτους 1620.

Ο εν λόγω πίνακας βρίσκεται στο Δημαρχείο της πόλεως και εικονίζει την πόλη του Ρεθύμνου κατά την τελευταία περίοδο της Κρητικής Αναγέννησης. Η απεικόνιση της Ιεράς Μονής στο λόφο του Κουμπέ τεκμηριώνει την αρχιτεκτονική και οικοδομική υπόσταση της. Από τις πληροφορίες αυτές διαφαίνεται ότι στις αρχές του ΙΖ΄ αιώνα η Μονή είχε ιδρυθεί και λειτουργούσε ως ανδρώα. Μια άλλη έγγραφη μαρτυρία που φανερώνει την ύπαρξη της Μονής είναι η δήλωσή της κατά την απογραφή του 1637 από τον τότε Καθηγούμενο Φιλόθεο Φωκά. Ωστόσο θα πρέπει να σημειωθεί ότι η Ιερά Μονή ήταν ευρύτερα γνωστή ως Μονή του Αγίου Ιωάννου (του Ερημίτου), έχοντας δώσει το όνομά της — San Giovanni Eremita — στην παράκτια σκοπιά της περιοχής, καθώς και στο όμορο σε αυτήν ακρωτήριο (όπου βρίσκεται σήμερα το στρατόπεδο) cap. S. Zuanne ή Punta di S. Giovanni.

Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνουν τα αρχεία και τα διάφορα σχεδιογραφήματα κατά την εποχή της Ενετοκρατίας. Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνονται σήμερα κατόπιν ενδελεχούς αρχειακής και ιστορικής έρευνας επί των αρχείων, τοπωνυμίων και σχεδιαγραμμάτων της Ενετοκρατίας από τον Καθηγητή κ. Κωστή Ηλ. Παπαδάκη.

(βλ. σχετικά Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού Κουμπέ Ρεθύμνου και ο νεότερος Ιδρυτής της Νέστωρ Ι. Βασσάλος, ο Διονυσιάτης, Ρέθυμνο 2011, σελ. 39-45 και 181-187).

Μετά την εισβολή των Οθωμανών τον Νοέμβριο του 1646 στο Ρέθυμνο, η Ιερά Μονή καταστράφηκε ολοσχερώς, πιθανότατα λόγω της παροχής βοήθειας στους Ρεθυμνίους εναντίον των κατακτητών. Μετά την ολοκληρωτική καταστροφή της και το πέρασμα των αιώνων, τίποτα δεν μαρτυρούσε την ύπαρξη της Μονής στη περιοχή.

Κατά το έτος 1935 ο εκ Ρεθύμνου ιερομόναχος Νέστορας Βασσάλος, ζωγράφος και αγιογράφος, με καταγωγή από τους Δαφνέδες Μυλοποτάμου,

ο οποίος μόναζε στο κελλί του Αγίου Δημητρίου, της Ιεράς Μονής Αγίου Διονυσίου Αγίου Όρους, κατόπιν θείου οράματος, το οποίο επανελήφθη τρεις φορές, διετάχθη να επιστρέψει στο Ρέθυμνο, στην εν λόγω τοποθεσία της περιοχής Κουμπέ, προκειμένου να ανασύρει από τη λήθη την μέχρι τότε άγνωστη ορθόδοξη Μονή της Ενετοκρατίας. Με την ευλογία του πνευματικού του πατρός και την έγκριση της αδελφότητας ανεχώρησε προς εκπλήρωση του εντελλομένου θείου σκοπού.

Στο ΒΑ μέρος της Μονής, πλάι στο σπηλαιώδες ναΰδριο του Αγίου Σπυρίδωνος και αρκετά μακριά από τα λοιπά κελλιά του Μοναστηριού, ανεγείρει Αγιογραφείο και το προσωπικό του κελλί. Εκεί ο Γέροντας ασκούσε την τέχνη της αγιογραφίας κατά τα έτη 1936-1940.

Κατά το έτος 1938 προσήλθαν στην Ιερά Μονή οι πρώτες μοναχές από διάφορα μέρη του νομού, με πρώτη όλων την Γερόντισσα Μακαρία, μητέρα της μακαριστής πρώτης καθηγουμένης Πανσέμνης. Έπειτα από είκοσι δύο χρόνια θυσιαστικής προσφοράς και αγώνων, ο Γέροντας Νέστωρ εκοιμήθη εν Κυρίω την 4η Ιανουαρίου 1957.

Η πρώτη αδελφότητα

Από την κοίμηση του Γέροντα έως και το 1970 το Μοναστήρι λειτούργησε ως ιδιόρρυθμο. Το 1970, μετά από προτροπή του μακαριστού Μητροπολίτου Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, κυρού Τίτου Συλλιγαρδάκη, μετετράπη η Μονή σε κοινόβιο. Πρώτη Καθηγουμένη της Ιεράς Μονής του Σωτήρος διορίζεται η μοναχή Πανσέμνη Αυγουστάκη. Η πρόνοια και η εύνοια του Θεού και του Τιμίου Προδρόμου επιφύλαξε στη σεβαστή Γερόντισσα τη βαριά ευθύνη αλλά και ευλογία της εξ ολοκλήρου ανακαινίσεως της Μονής και επεκτάσεως του κτηριακού συγκροτήματος. Νέα κελλιά, νέοι αύλειοι χώροι και εργαστήρια άρχιζαν να κτίζονται για τις ανάγκες της αυξανόμενης Αδελφότητας. Στο Καθολικό, καθώς και σε όλα τα νέα οικοδομήματα, οι μοναχές εντοιχίζουν αρχαιολογικά ευρήματα από τις ανασκαφές που διενήργησε ο Γέροντας Νέστωρ προς ευλογία και αγιασμό.

Κατά το έτος 1981 ανηγέρθη το παρεκκλήσιο των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού, των εξ Ασίας (1η Νοεμβρίου). Το έτος 1992, η Αδελφότητα της Μονής, με τη συνδρομή των πιστών, ανακαίνισε πλήρως τον υφιστάμενο ιερό ναό της Μεταμορφώσεως, προσθέτοντας σε αυτόν και δεύτερο κλίτος, προς τιμήν της Αποτομής της Κεφαλής του Τιμίου Προδρόμου (29 Αυγούστου). Στην Ιερά Μονή υπάγεται επίσης και το Μετόχι του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Εφραίμ (5 Μαΐου), το οποίο βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το Ρέθυμνο, στην περιοχή Καβούσι του χωριού Κάστελλος. Σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, εντός της Ιεράς Μονής, φυλάσσονται όλα τα προσωπικά αντικείμενα, ιερατικά και αρχιερατικά άμφια, εγκόλπια, αρχιερατικές ράβδοι, καθώς και η σπουδαία βιβλιοθήκη του Μακαριστού Μητροπολίτου κυρού Τίτου Συλλιγαρδάκη. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος κατά την επίσκεψή του στην Ιερά Μονή στις 3 Σεπτεμβρίου 2012 εγκαινίασε την ανακαινισθείσα αίθουσα του Εκκλησιαστικού Μουσείου «Τίτος Συλλιγαρδάκης», επί αρχιερατείας του από Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου Αρχιεπισκόπου Κρήτης κ.κ. Ευγενίου Β΄.

Σήμερα στην Ιερά Μονή εγκαταβιούν 13 μοναχές, υπό την πνευματική καθοδήγηση της Γεροντίσσης Μαριάμ. Οι μοναχές διακονούν στη λατρεία του Θεού και τους ανθρώπους ως εκκλησιαστικός, αρχοντάρισσα, μαγείρισσα, τραπεζάρισσα. Παράλληλα με το διακόνημα, οι μοναχές διακονούν με πολλή προσοχή, προσευχή και ευλάβεια την ιερά τέχνη της αγιογραφίας. Οι αδελφές του αγιογραφείου, έχοντας ιερή παρακαταθήκη τις ευχές του Γέροντος και Κτίτορος και της μακαριστής καθηγουμένης Πανσέμνης, αγωνίζονται και μοχθούν να αποτυπώσουν με το χρωστήρα τους το «αρχέτυπον κάλλος της εικόνος». Η αγιογράφηση φορητών εικόνων, ιστόρηση – τοιχογράφιση Ιερών Ναών και η ενασχόληση με τη τέχνη της μικρογραφίας σε δέρμα περγαμηνής ή σε πάπυρο, αποτελούν ένα από τα σπουδαιότερα διακονήματα της Ιεράς Μονής. Ένα άλλο διακόνημα – εργόχειρο που καλλιεργείται στην Ιερά Μονή είναι η παραδοσιακή βιβλιοδεσία. Οι αδελφές χρησιμοποιώντας δέρμα ή ύφασμα προσπαθούν να δώσουν ξανά ζωή σε φθαρμένα παλαίτυπα ή ταλαιπωρημένα από τον χρόνο και τη χρήση βιβλία. Όλα βέβαια τα διακονήματα γίνονται προς δόξαν Θεού και είναι μια φυσική συνέχεια της λατρευτικής ζωής. Στο Εκθετήριο της Μονής, ο επισκέπτης μπορεί να βρει εικόνες, διάφορα εκκλησιαστικά είδη, καθώς και χειροποίητα προϊόντα και εργόχειρα των μοναζουσών.